In het AI-debat spelen allen hetzelfde spel.
Eén groep blijft zeggen dat er niets is veranderd. “Het systeem is hetzelfde.” “Leer eerst de basis.” “AI kan geen code schrijven.” “Zonder syntax lukt het niet.” Dat zijn degenen die met de werkelijkheid vechten. De muur valt voor hun ogen om, en zij discussiëren nog over het pleisterwerk.
Een andere groep is nog vervelender. “Bouw deze automatisering op, verdien zo geld.” “Laat het systeem voor je werken terwijl je slaapt.” “Bouw met AI een inkomensmachine.” Alsof er nog waarde overblijft als iedereen dezelfde automatisering opzet. Alsof de grote belofte aan de mensheid was om drie tools aan elkaar te knopen en geld te drukken. Dat is een ander soort kolder.
Nog een groep probeert verstandiger over te komen. “Ontwikkel je beslissingsvermogen.” “EQ komt op de voorgrond.” “Creativiteit gaat ertoe doen.” “Menselijke relaties winnen.” Prima, maar tegen wie praten ze?
Precies daar loop ik vast.
Iedereen spreekt de minderheid toe die vooruitkomt. Niemand heeft het over de meerderheid die achterblijft.
Wat gebeurt er dan met de instructiemensen?
Mensen die bij instructie leven, bij instructie werken, zonder instructie geen stap kunnen zetten. Het grootste deel van de wereld is dit. Mensen die hun ochtend niet met een innerlijk kompas lezen, maar met de stroom die van buiten komt. Mensen die hun eigen richting niet kunnen tekenen, die leven binnen elk kader dat voor hen wordt neergelegd. Het moderne onderwijssysteem, de witteboordenorde, het bedrijfsleven — dat alles heeft precies dit mensentype voortgebracht. Misschien zeiden ze niet “denk niet”, maar ze leerden ook niet hoe je zelf richting bepaalt. Ze zeiden: voer uit. Ze zeiden: wacht. Ze zeiden: zet een kruisje in het juiste vakje. Ze zeiden: maak geen fouten.
En nu draait diezelfde wereld zich naar deze mensen om en zegt: “Zo iemand mag je niet meer zijn.”
Daar zit de breuk.
Want AI verplettert niet eerst het genie. Hij verplettert eerst de instructiemens. Hij verplettert eerst het middelmatige denkwerk. Hij verplettert eerst het menselijke model “neem de taak, verwerk de taak”. Omdat de machine dit nu sneller, goedkoper en geduldiger doet.
De kwestie is dus niet alleen dat enkelen naar voren schieten. De kwestie is dat de grond onder een enorme massa wordt weggetrokken.
Vandaag maakt iedereen een video “hoe haal ik een voordeel”. Ik stel een andere vraag: Wat gebeurt er met wie geen voordeel kan halen?
Wat gebeurt er met wie een zwak besluitgevoel heeft? Wat gebeurt er met wie geen richting kan geven? Wat gebeurt er met wie niet kan leven zonder meegesleept te worden? Wat gebeurt er met wie niet zelf structuur kan bouwen? Wordt ieder mens oprichter? Wordt ieder mens kunstenaar? Wordt ieder mens strateeg? Wordt ieder mens een hoog-intuïtief, sterk gericht, creatief subject?
Nee.
En zo was de samenleving sowieso nooit.
Het grootste deel van de samenleving werd altijd door de stroom gedragen. Nu wordt die stroom zelf geautomatiseerd. Dat wil zeggen: de instructie houdt op. En als de instructie ophoudt, wordt de instructiemens de eerste die wordt verpletterd.
Ik denk dat de werkelijke vraag van het komende tijdperk niet “wie wint” is. De werkelijke vraag is: Wat gaan de instructiemensen doen?
Want zij zijn geen kleine uitzondering. Zij zijn de meerderheid.
En in mijn ogen zal de grootste verwoesting van het AI-tijdperk juist daar liggen. Niet in de opkomst van enkele uitblinkers. In de stille ontwaarding van de gewone meerderheid.
Elke toekomstanalyse die dit niet benoemt, is onvolledig. Zelfs een beetje oneerlijk.
Want de echte vraag blijft staan:
Als de machine de instructie heeft overgenomen, wie maakt dan ruimte voor de instructiemens?